Jak dochodzić swoich należności od spadkobierców dłużnika?

Śmierć dłużnika nie powoduje automatycznego wygaśnięcia zobowiązania. Co do zasady długi majątkowe wchodzą do spadku, a wierzyciel może dochodzić należności także po śmierci osoby zobowiązanej – tyle że na warunkach wynikających z prawa spadkowego i procedury cywilnej.

Wszczęcie egzekucji przeciwko osobie zmarłej jest niedopuszczalne. Jeżeli dłużnik zmarł zanim złożono wniosek egzekucyjny, to możliwość prowadzenia egzekucji wobec spadkobierców nie „uruchamia się” automatycznie – konieczne jest wykazanie następstwa prawnego i uzyskanie klauzuli wykonalności.

W praktyce oznacza to zastosowanie art. 788 § 1 k.p.c.: aby prowadzić egzekucję przeciwko spadkobiercom, wierzyciel musi uzyskać klauzulę wykonalności na spadkobierców na podstawie dokumentów potwierdzających dziedziczenie (np. prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia).

Dopiero po nadaniu klauzuli wykonalności na spadkobierców możliwe jest złożenie wniosku egzekucyjnego przeciwko nim.

Jeżeli dłużnik zmarł po wszczęciu egzekucji, organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z urzędu a następnie podejmuje je z udziałem spadkobierców (albo w sprawach związanych z prawami i obowiązkami wynikającymi z działalności gospodarczej  z udziałem zarządcy sukcesyjnego, jeżeli został ustanowiony).

Co istotne, w takim wariancie co do zasady nie ma potrzeby ponownego nadawania klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom, ponieważ egzekucja została już wszczęta – postępowanie jest „wznawiane” z udziałem następców prawnych zmarłego.

Jeżeli spadkobiercy nie są znani, nie objęli spadku albo nie ustanowiono kuratora spadku, sąd na wniosek wierzyciela ustanawia kuratora (z wyjątkiem określonych spraw „gospodarczych”, gdy działa zarząd sukcesyjny).

Zakres odpowiedzialności spadkobierców zależy m.in. od etapu postępowania spadkowego i ewentualnego działu spadku:

• do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe,
• po dziale spadku odpowiadają stosownie do wielkości udziałów.

W praktyce znaczenie ma też sposób przyjęcia spadku (np. z dobrodziejstwem inwentarza może ograniczać odpowiedzialność do wartości stanu czynnego spadku).

Dochodzenie należności od spadkobierców jest możliwe, ale zwykle wymaga wykonania dodatkowych kroków formalnych: ustalenia kręgu spadkobierców, pozyskania dokumentu dziedziczenia oraz gdy dłużnik zmarł przed egzekucją uzyskania klauzuli wykonalności na spadkobierców. W toku już wszczętej egzekucji kluczowe jest natomiast doprowadzenie do podjęcia postępowania z udziałem spadkobierców lub gdy to konieczne kuratora spadku.