Czym jest zwrot z ulgi na dziecko w rozliczeniu PIT?

Ulga na dziecko należy do najczęściej wykorzystywanych instrumentów wsparcia finansowego oferowanych przez państwo, jednak skorzystanie z niej wymaga spełnienia warunków przewidzianych w przepisach. Przy rozliczeniu podatku podatnik może nie tylko pomniejszyć należny podatek o przysługującą ulgę, lecz także otrzymać zwrot niewykorzystanej części ulgi – w formie przelewu na rachunek bankowy albo wypłaty gotówkowej. Dotyczy to sytuacji, gdy ze względu na niskie dochody nie było możliwe pełne odliczenie ulgi w samym zeznaniu. Ulga prorodzinna nie jest ograniczona liczbą dzieci, co oznacza, że przysługuje na każde dziecko spełniające ustawowe kryteria.

Z ulgi na dziecko mogą korzystać wyłącznie osoby rozliczające podatek dochodowy według skali podatkowej, czyli składające zeznania PIT-36 lub PIT-37. Uprawnienie przysługuje rodzicom, opiekunom prawnym wspólnie zamieszkującym z dzieckiem oraz rodzinom zastępczym sprawującym nad nim faktyczną opiekę.

Z perspektywy egzekucji kluczowe jest to, że środki wypłacane przez urząd skarbowy w ramach rozliczenia rocznego mają charakter świadczenia pieniężnego należnego podatnikowi.

Jeżeli przeciwko dłużnikowi istnieje tytuł wykonawczy i wszczęto postępowanie egzekucyjne, komornik może skierować egzekucję do wierzytelności przysługującej dłużnikowi względem osoby trzeciej. W przypadku zwrotu podatku „dłużnikiem zajętej wierzytelności” jest właściwy organ podatkowy.

Technicznie odbywa się to w trybie egzekucji z wierzytelności: komornik dokonuje zajęcia, wzywając dłużnika zajętej wierzytelności, aby nie spełniał świadczenia na rzecz dłużnika (podatnika), lecz przekazał je zgodnie z treścią zajęcia.

Zgodnie z art. 902² Kodeksu postępowania cywilnego zajęcie nadpłaty i zwrotu podatku obejmuje wszelkie wierzytelności z tego tytułu istniejące w chwili zajęcia oraz powstałe po zajęciu. Zajęcie obejmuje więc również zwroty powstające w okresie jego obowiązywania – w tym zwrot podatku wynikający z ulgi na dzieci. Ponadto zajęcie skierowane do naczelnika urzędu skarbowego jest skuteczne również wobec pozostałych naczelników urzędów skarbowych, tzn. jedno prawidłowo dokonane zajęcie wywołuje skutek, jakby zostało dokonane u wszystkich właściwych organów.

W Kodeksie postępowania cywilnego istnieje katalog świadczeń i praw wyłączonych spod egzekucji (albo podlegających jej ograniczeniu). Ochrona dotyczy m.in. określonych świadczeń o charakterze socjalnym lub rodzinnym, natomiast zwrot podatku nie jest wprost wskazany jako świadczenie wyłączone.

Zwrot z rozliczenia PIT jest traktowany jako świadczenie podatkowe należne podatnikowi, a nie jako klasyczne świadczenie rodzinne wypłacane bezpośrednio w interesie dziecka. W przeciwieństwie do świadczeń socjalnych, które mają ściśle określony cel i są adresowane jako wsparcie rodzinne, środki z rocznego rozliczenia podatkowego mają charakter nadpłaty (wierzytelności) należnej podatnikowi. W konsekwencji nie korzystają z takiej ochrony przed zajęciem egzekucyjnym, jaka przewidziana jest dla wybranych świadczeń rodzinnych.